การรักษาโรคมะเร็งด้วยเคมีบำบัด (คีโม) เป็นกระบวนการที่ช่วยกำจัดเซลล์มะเร็งในร่างกาย แต่ในขณะเดียวกันก็อาจส่งผลกระทบต่อเซลล์ปกติ ทำให้เกิดผลข้างเคียงที่ส่งผลต่อสุขภาพกายและจิตใจของผู้ป่วย ดังนั้น การดูแลผู้ป่วยเคมีบําบัดอย่างเหมาะสมหลังจากรับการรักษาจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้ร่างกายและจิตใจฟื้นตัวได้เร็วขึ้น
ผลข้างเคียงของเคมีบําบัดมีอะไรบ้าง
เคมีบำบัดอาจทำให้ผู้ป่วยเผชิญกับผลข้างเคียงที่หลากหลาย โดยทั่วไป ได้แก่:
- อ่อนเพลียและเหนื่อยล้า
เกิดจากการทำลายเซลล์ปกติและการเปลี่ยนแปลงของระบบภูมิคุ้มกัน - คลื่นไส้และอาเจียน
เป็นผลมาจากการกระตุ้นของระบบประสาทและระบบย่อยอาหาร - ภาวะเม็ดเลือดต่ำ
ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อ ภาวะโลหิตจาง และเกล็ดเลือดต่ำ - ผมร่วง
เกิดจากผลของคีโมที่มีต่อรูขุมขน ซึ่งอาจทำให้ผมหลุดร่วงชั่วคราว - การเปลี่ยนแปลงของผิวหนังและเล็บ
อาจมีผื่นแดง ผิวแห้ง หรือเล็บเปราะบางขึ้น
การดูแลผู้ป่วยที่กำลังได้รับเคมีบําบัด
การดูแลด้านร่างกาย
- รับประทานอาหารที่เหมาะสม
ควรรับประทานอาหารที่มีโปรตีนสูง ผักผลไม้ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ และดื่มน้ำให้เพียงพอ - ออกกำลังกายเบา ๆ
เช่น การเดินหรือโยคะ เพื่อกระตุ้นระบบไหลเวียนโลหิตและช่วยลดอาการอ่อนเพลีย - พักผ่อนให้เพียงพอ
ควรนอนหลับให้เพียงพอเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้ดีขึ้น - ดูแลสุขอนามัย
ล้างมือบ่อย ๆ หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผู้ที่มีอาการป่วย เพื่อลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ
การดูแลด้านจิตใจ
- สร้างบรรยากาศที่ดี
หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เครียด และใช้เวลากับครอบครัวหรือเพื่อนที่ให้กำลังใจ - ฝึกเทคนิคผ่อนคลาย
เช่น การทำสมาธิ การฟังเพลง หรือการหางานอดิเรกที่ช่วยลดความวิตกกังวล - เข้าร่วมกลุ่มสนับสนุน
การพูดคุยกับผู้ป่วยที่เคยมีประสบการณ์คล้ายกันสามารถช่วยให้เกิดกำลังใจและมีมุมมองที่ดีขึ้น
การดูแลผู้ป่วยหลังให้เคมีบำบัด
ฟื้นฟูร่างกายหลังเคมีบำบัด
- รับประทานอาหารที่ช่วยเพิ่มพลังงาน
อาหารที่มีธาตุเหล็กและโปรตีนสูงจะช่วยเสริมสร้างเซลล์ใหม่และเพิ่มระดับพลังงาน - เสริมวิตามินและแร่ธาตุ
ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานอาหารเสริมใด ๆ - รักษาสมดุลของร่างกาย
หมั่นตรวจสุขภาพและติดตามผลการรักษากับแพทย์อย่างต่อเนื่อง
ฟื้นฟูจิตใจหลังเคมีบำบัด
- ให้เวลากับตัวเอง
ทำกิจกรรมที่ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายและมีความสุข - พัฒนากำลังใจ
ใช้พลังบวกและกำลังใจจากคนรอบข้างในการต่อสู้กับโรค - ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
หากรู้สึกวิตกกังวลหรือมีภาวะซึมเศร้า ควรปรึกษานักจิตวิทยาหรือแพทย์เฉพาะทาง
การดูแลตัวเองเพื่อฟื้นฟูร่างกายหลังเคมีบำบัด เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็วและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ผู้ป่วยควรใส่ใจทั้งด้านร่างกายและจิตใจ รวมถึงรับการสนับสนุนจากคนรอบข้างเพื่อให้ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างมีพลังใจ